Soomro, Ayaz Gul

آمريڪا جو سفر ڪيئن رهيو

بينڪاڪ کان تائپي:

ڪافي ڏينهن کان دوستن کي ڄاڻ هئي ته مان آمريڪا وڃي رهيو آهيان. هن ملڪ جي ويزا لاءِ جيترو مون کي جنون هيو اهو به سڀني ويجهن دوستن کي خبر آهي ته مون ڪيترا پاپڙ ويليا هئا، خير اهو ڏينهن به اچي نڪتو جو مان آمريڪا وڃڻ جي تيارين ۾ هيس. 26 تاريخ تي صبح جو ساڍي اٺين لڳي منهنجي بينڪاڪ کان اڏام جو وقت هيو، سو جيڪي ڪي ٽي اين جا دوست منهنجا روم ميٽس هئا انهن سان سڄي رات ڪچهري ڪندي گذري، منهنجي تياري ته اڳ ۾ ئي مڪمل هئي، سو مون کي ڪو به اُلڪو ڪونه هيو. جيئن جيئن رات ٿيندي وئي تيئن تيئن هڪ هڪ ڪندو ويو سمهندو، باقي وڃي ٻه ڄڻا اعجاز پنهور ۽ شريف کوسو بچيا سو اهي به وڃي بستر ڀيڙا ٿيا، مان تقريبن ساڍي چئين لڳي کن شاور ڪري پنهنجا بيگ کڻي اڪيلو جوڳين وانگر بينڪاڪ جي ايئرپورٽ (سُوارناڀوم: ٿائي ٻوليءَ جو اکر، جنهن جي معنيٰ آهي Golden Land) تي ٽيڪسي ڪرائي اچي لٿس. مون نه ڪنهن کي ايئرپورٽ هلڻ لاءِ چيو هو ۽ نه ئي مون کي ڪنهن ايئرپورٽ هلڻ جو آسرو ڏنو هو. خير 2 ڪلاڪ ايئرپورٽ تي اڳ پهتو هوس پنهنجا بيگ تورائي بورڊنگ ڪارڊ وٺي وڃي لائونج ۾ انتظار ڪرڻ لڳس. اتان سائين سليم عُرساڻي کي فون ڪري ٻڌايم ته هن وقت مان لائونج ۾ آهيان ۽ سائينءَ کي جهاز جي اڏام جي وقت کان پڻ آگاهه ڪيم.  منهنجو جهاز ڪنيڪٽنگ هيو، تائيوان جي گادي واري هنڌ تائپي ۾ مون کي جهاز تبديل ڪرڻو هو. اڄ ڪلهه اسان جهڙن ملڪن جي پاسپورٽ رکندڙن لاءِ ايئرپورٽ تي وڏا ڏچا وڌي ويا آهن. هر جاءِ تي پٽ پٽان لڳي پئي آهي، شل نه خبر ٿي پوين ته پاڪستان جو پاسپورٽ اٿس ته ماڳهين ٻن مان چار اکين سان ٿا تارا ڦوٽاري ڏسن. خير مون کان ته بينڪاڪ جي ايئرپورٽ تي هڪ ڪائونٽر تي پنهنجو سامان چيڪ ڪرائيندي غلطي ٿي وئي سو مان غلط گيٽ جي اينٽري تي اچي بيٺو هوس جڏهن سامان چيڪ ڪرائي اڃا مَس بس ڪئي ۽ وڃي جهاز جي گيٽ ڏسان ته منهنجي اها گيٽ ئي نه هئي سو واپس وڃي پنهنجي جهاز جي گيٽ جو رخ ڪيو، جڏهن سامان گهليندو اچي گيٽ وٽ مَس پهتس ته ياد آيو ته مون کان ته پنهنجي ڪئيميرا جون ٽنگون  (Tripod) وسري ويون آهن. وري ڊُڪ ڊُڪان واپس ساڳئي ڪائونٽر تي پنهنجي ۽ پنهنجي سامان جي سڃاڻپ ڪرائي پنهنجي ڪيئميرا جون ٽنگون ورتيون. پوءِ وڃي دل کي آٿت ٿيو. ماڻهو کي ايترو ته پريشان ٿا ڪن جو ماڻهو پاڻ کي به وساريو ڇڏي. جڏهن جهاز On Board ٿيو يعني اڏام جي تيارين ۾ هو. منهنجي ڀر ۾ ٻه چيني ڇوڪريون ويٺل هيون جو منهنجي سيٽ ساڄي پاسي دريءَ واري هئي، سو هي ٻئي ويهڻ سان ننڊ ۾ غش ٿي ويون، نه ٿي سلام نه دعا، بس وڃي پنهنجي اک تائيوان ۾ کوليائون، سو ننڊ ته مون به ڪئي، پر بک تي ننڊ ئي ڪونه ٿي آئي، جو سڄي رات دوستن سان ڪچهري ڪندي گذري هئي. جهاز جو عملو ماني ڏيڻ ۾ مصروف هو سو منهنجي اک هئي مانيءَ ۾. جهاز جي اندر ائين لڳي رهيو هو ته مان چائنا ايئرلائين جي جهاز نه پر سنڌ ايڪسپريس جو ڪو مسافر هجان، بوئنگ جهاز هو پر ايڏي ته رَش هئي جو توبه، ٻيو وري سڀ چيني مٿان وري ٻارن جو ڪوڪرو، بس الائي ڪيئين اهو 5 ڪلاڪن جو سفر ڪاٽي اچي تائپي (تائيوان) لٿس.

تائپي ايئرپورٽ تي:

تائپي ۾ جهاز مون کي ٽرمينل هڪ تي اڍائي لڳي ڇڏيو هتان مون کي جهاز بدلائڻو هيو. هتان وري به چائنا ايئرلائين جو جهاز مون کي لاس اينجليس ايئرپورٽ تي ڇڏيندو. هاڻي سائين منهنجي ڪُلهي هڪ Laptop ٻيو ڪئيميرا وارو ٿيلهو جنهن ۾ سڀ ضروري تارون ۽ Tripod گهليندو گهليندو اچي ٽرمينل نمبر 2 تي پهتس هن سڄي پنڌ ۾ مون کي نه نه به ڪلاڪ گهٽ ۾ گهٽ لڳي ويو هوندو، جو مان ايئرپورٽ کان واقف ڪونه هوس سو پُڇائي پُڇائي اچي گيٽ ڳولهي لڌي. هتي به انتظار ئي ڪرڻو هيو اڃا ٻه ڪَلاڪ ٻيا ڇو ته جهاز جي اُڏام جو وقت پوڻي پنجين لڳي هيو. هن جهاز کي بغير ڪنهن اسٽاپ جي پئسفڪ وڏي سمنڊ جي مٿان اڏام ڪري اچي لاس اينجليس لهڻو هيو. انتظار ته هونءَ کي ڏکيو ڪم آهي، سو وقت گذارڻ لاءِ مان وڃي تائيوان جي ايئرپورٽ تي دڪانن جو طواف ٿي ڪيو. تمام خوبصور ايئرپورٽ آهي، تمام گهڻو صاف. ائين ڪجهه ڪلاڪ انتظار جا ايئرپورٽ جي دڪانن ۾ گهاريم. آخرڪار جهاز ۾ وڃڻ جو وقت اچي ٿيو سو بورڊنگ ڪارڊ چيڪ ڪري اسان کي جهاز ۾ وڃڻ جي اجازت ملي.  جهاز ۾ چڙهڻ مهل سوچيم ته اخبار کڻندس ته مڙئي ٽائيم صحيح پاس ٿيندو پر ريڪ ۾ سڀ جون سڀ اخبارون چيني ٻوليءَ ۾ هيون سو اهي ته سائين پاڻ وارا فرشتا به ڪونه پئي پڙهي سگهيا جن ۾ صرف ٽرگنامينٽري جا گول ٽڪنڊا ۽ مستطيل ئي هئا، ان اخبار تان ويو ارواح کڄي. جهاز ۾ داخل ٿيڻ سان جهاز جي عملي آڌر ڀاءُ ڪيو، مان به کلي کيڪاري پنهنجي ڪُرسي ڳولهڻ لڳس. مَار! وڃ ڙي...! ڪُرسي اهڙي جاءِ تي ملي آهي جو منهنجي ساڄي پاسي ٻه پوڙهيون جيڪي ڪمبوڊيا، ويٽنام جون ٿي لڳيون، بعد ۾ پڇا ڪرڻ تي ٻڌايائون ته ڪمبوڊيا جون آهن ۽ کاٻي پاسي هڪ ٻي پوڙهي آهي جيڪا چيني يا ڪورين لڳي رهي آهي. مون هن کان پڇيو ته نه پر هوءَ سڄي واٽ چيني يا شايد ڪورين اخبار پڙهندي رهي ته اندازو لڳايم. هاڻي سائين سفر جا ساٿي اهڙا هوندا ته سفر ڪٿان سٺو گذرندو. بس پوءِ سامهو وري ڪُرسي ته لڳل ٽي وي اسڪرين تي فلم ڏسڻ شروع ڪئي پر اوجاڳي جي ڪري اکيون ڏرا ڏئي رهيون هيون سو ٽي وي بند ڪري جهاز ۾ مليل شال کولي ننڊ ڪرڻ لڳس. ڪڏهن ڪنهنجي لت ٿي لڳي ته ڪڏهن ڪنهن جي ٺونٺ ٿي لڳي، سو سائين لڳي ائين پيو ته مان ڪو پوڙهين واري دوزخ ۾ هجان، بس پوءِ جڏهن لاس اينجليس ايئرپورٽ تي لهڻ جو خيال  ٿي آيو ته ڪجهه گهڙين لاءِ مسڪراهٽ پئي آئي وري نه جڏهن جهاز جي اندر واري گهٽ ۽ ٻوسٽ واري ماحول تي نظر ٿي پئي ته پوءِ ساهه ٿي گهُٽجڻ لڳو. مونکي ڪڏهن به اهو اندازو نه هو ته ڪو چائنا ايئر جي جهاز جا مسافر اَسي سيڪڙو چيني هئا. کاڌي ۾ عجيب قسمن جو سامان هو، جهاز ۾ نه برداشت ڪرڻ جهڙِي ڌپ (هنن لاءِ شايد ها خوشبوءَ هجي) هئي. بس پو الله الله ڪري الائي ڪيئن اهو سفر ڪاٽيو. جهاز جي عملي ڏاڍي خدمت چاڪري ڪئي، مون کين اڳ ۾ يعني بينڪاڪ ۾ ٻڌائي ڇڏيو هو ته بابا مان مسلمان آهيان سو چينين جي جهاز ۾ مان نانگ، ٻليون ۽ ڪوئا ڪونه کائيندس منهنجي لاءِ مسلم فوڊ جو بندوبست ڪجو، سو جهاز ۾ پهرين مڱ ڦرين جا ڇليل داڻا ڏنائون ۽ ڪافي ۽ چانهن جو پڇيائون، ڪجهه دير کانپوءِ منهنجي اڳيان هڪ ايئرهوسٽيس اچي هڪ ٽري رکي جنهن تي هندو فوڊ لکيل هو، پهرين ڏسي منهنجا ته ٺَپ ئي ٺَري ويا، دل ۾ سوچيم ته ڪوئن ٻلين مان جان ڇُٽي هاڻي هيءَ ”هندو فوڊ“ الائي ڇا آهي؟ انڊين فوڊ جي ڄاڻ هئي، پر ڇا ڪجي ماني کائڻي هئي. بس پوءِ سوچيم جيڪو نصيب سو دٻو کولي ڏٺم جنهن ۾ ڪڪڙ جو ٻوڙ ۽ چانور پيا ها، جنهن جي مٿان ساڳ جا ٿلها ٿلها ڳَنر رکيل هئا.

جهاز ۾ صبح جي ٽائيم ناشتي تي ويجيٽيبل آمليٽ پڻ ڏنائون، ان سان گڏ مکڻ جي ٽڪي، اسٽرابئري جو جئم، ڪجھه هنداڻي، گدري جا ڳترا. تقريبن يارهن ڪلاڪن جي سفر کانپوءِ، آخرڪار جهاز جي ڪپتان انائونس ڪيو ته سيٽ بيلٽ ٻَڌو، ڪرسيون سڌيون ڪريون، اسان ڪجهه دير ۾ لاس اينجليس جي ايئرپورٽ تي لينڊ ڪرڻ وارا آهيون. اهو آمريڪا جي وقت مطابق ڪو منجهند جو سوا هڪ ٿيو هوندو ۽ تائيوان کان تقريبن مسلسل يارهن يا ٻارهن ڪلاڪن جو سفر هو. مان پنهنجي اڳيان لڳل ٽي وي واري اسڪرين تي جهاز جي ڪيئميرا آن ڪري ڇڏي جنهن ۾ جهاز جو ٻاهريون نظارو نظر اچي رهيو هو. جنهن ۾ عڪس بدلجندا ٿي رهيا، ڪڏهن ڌرتي ته ڪڏهن ڪڪر نظر ٿي آيا. ڪجھه دير جهاز جهٽڪا هنيا، ڪَنن جي پردن تي هوا جو دَٻاءُ ايترو ته گهٽجي ويو هو، ڪجھه ٻُڌي نه پئي سگهيس. شايد جهاز زمين طرف ويجهو ٿي رهيو. ڪجهه دير کان پوءِ  جهاز جا ڦيٿا وڃي آمريڪا جي سَرزمين کي لڳا ۽ مان ان وقت پاڻ کي چُونڊي پائي پاڻ کي هوش ۾ آندم ته واقعي مان آمريڪا ۾ آهيان يا ڪو خواب ڏسي رهيو آهيان. پوءِ جڏهن سُور ٿيو ۽ تارا ڦوٽاري ڏٺم ته خواب نه حقيقت ۾ مان آمريڪا ۾ اچي ويو آهيان. جهاز وڃي ٽيوب کي لڳو، پنهنجو سامان سَرڙي سنڀالي اچي دَروازي جو پاسو ورتم.

لاس اينجليس ايئرپورٽ تي:

سائين! جهاز لاس اينجليس ايئرپورٽ تي اچي ٽيوب سان لڳو، مان ته اڳ ئي پوڙهين مان اچي بيزار ٿيو هوس. سڄي واٽ مون کي ڪنهن ٺونٺ ٿي هنئي ته ڪنهنن لت،  سو اٿي بيهي رهيس سامان ڪلهن تي رکي (جيڪي هينڊ ڪيري ۾ هئا) رَش مان جلد از جلد ٻاهر نڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. آخر ڪار جهاز جي دَر مان ٽَپي ٽيوب مان لنگهي هڪ ڪاريڊور ڪراس ڪري، ايسڪيليٽر (هيٺ يا مٿي ويندڙ برقي ڏاڪڻ)  تان هيٺ لهي وڃي اميگريشن جي ڪائونٽرز واري لائونج ۾ پهتس، ڏاڍي رَش هئي، مان وڃي فارين پاسپورٽ جي قطار ۾ بيٺس، قطار ڊگهي هجڻ ڪري، ايئرپورٽ عملي جي هڪ عورت عملدار اچي چيوته ٻئي ڪائونٽر جي منقل ٿي وڃو، ڇو ته هتي پيهه گهڻي آهي، سو ڪجھه ماڻهن کي آمريڪن پاسپورٽ جي قطار ۾ وڃي بيهاريو، تنهن تي مون چيو مانس ”آءِ ايم ناٽ هولڊنگ يو ايس پاسپورٽ“ تنهن تي هن چيو، ”اِٽس اوڪي“ مون دل ۾ چيو سائين واه واه، شروعات ته ڀَلي ٿي آهي، اڳتي الله خير ڪَري. آخرڪار هڪ ڪائونٽر خالي ٿيو، سو هڪ اميگريشن آفيسر پاڻ ڏانهن اچڻ جو ڪنڌ ڌوڻي پان ڏانهن اچڻ جو اشارو ڪيو سو مان وڃي هن ڪائونٽر تي بيٺس. شَرافت سان پاسپورٽ هن جي هٿ ۾ ڏنم، هڪ هڪ پنو اٿلائي ڏٺائين، چڱي دير رکي مون کان سوال ڪيائين، ”واٽ از يوئر جاب؟“، مون جَهڪي آواز ۾ چيو مانس، ”ميڊيا جرنلسٽ“، پوءِ هن منهنجي مُنهن ۾ ڏسي چيو، ”ڪين آءِ سي يوئر بيج؟“، مان ڪي ٽي اين جو بيج (بيج يعني سَروس ڪارڊ) هٿ ۾ ڏيندي چيو مانس، ”يس! واءِ ناٽ“. پوءِ هن منهنجو پاسپورٽ پاڻ سان رکيو ۽ مونکي اشارو ڪندي چيو ته ”فالو دي بليو لائين“ زمين تي هڪ نيري رنگ جي پٽي ٺهيل هئي جنهن تي مان هلڻ لڳس، اها سڌو هڪ ڪمري تائين وئي ٿي، جيڪو هڪ هال هيو جتي ڪيتريون ئي ڪُرسيون رکيل هيون هن مون کي ڪرسي تي ويهڻ لاءِ چيو ۽ مان ٻڌي ٻانهي وانگر وڃي ڪُرسي تي ويهي رهيس ۽ هو اڳتي ويو ۽ ڪائونٽر تي 3 ڄڻا جيڪي اسٽيٽ سيڪيورٽي اينڊ هوم لينڊ بارڊر ڪنٽرول جا ملازم ويٺا هئا، تن جي هٿ ۾ وڃي منهنجو پاسپورٽ ڏنو ۽ هو پاڻ هليو ويو. مان اتنظار ڪرڻ لڳس ته ڪڏهن ٿو منهنجو وارو اچي ۽ منهنجو امتحان وٺي. ٿوري دير ۾ آواز ڏنائين ته، ”مسٽر سومرو“ مان وڃي ان جي اڳيان بيٺس چيائين، تون ڪو ڊيٽا انفو فارم فل ڪيو آهي، مون چيو مانس فارم ته جام ڀريا آهن هيل تائين تون ڪهڙي جي ٿو ڳالهه ڪرين؟ پوءِ هڪ فارم ڏيکاريائين، مون چيو مانس ته نه يار پاڻ هي فارم ڪونه ڀريو آهي، سو چيائين ته فارم ڀري ڏي، مان اهو فارم کڻي، ڪرسي تي ويهي ڀرڻ لڳو هوس، جنهن ۾ منهنجي ذاتي معلومات، گهر جي ايڊريس، قد، عمر، تاريخ پيدائش، وارن جو رنگ، وزن،  آفيس جو نالو، ايڊريس، ڌنڌو، پيءُ جو نالو ماءُ جو نالو ٻنهي عمر، تاريخ پيدائش، ڪريڊٽ ڪارڊ جي معلومات وغيره. فارم ڀرڻ کانپوءِ چيائين ته انتظار ڪر ته مان هي فارم ڪمپيوٽر ۾ ٽائيپ ڪري وٺان. مون چيو، ڀلي ادا! سو ٿوري انتظار کانپوءِ هن وري مون کي ”مسٽر سومرو“ ڪري آواز ڏنو مان وري وڃي هن جي اڳيان ڪائونٽر تي بيٺس، چيائين ته پنهنجو بيج ڏيکار، سو کڻي مون ڪي ٽي اين وارو آفيس ڪارڊ هن جي هٿ ۾ ڏنو سو هن ڪراچي جي آفيس واري ايڊريس پنهنجي ڪمپيوٽر ۾ وجھي مون کي پاسپورٽ ۽ بيج واپس ڪيو. ٿينڪ يو چئي مان ٻاهر آيس ته جيئن پنهنجو سامان بيلٽ تان لاهي ايئرپورٽ کان ٻاهر نڪران. ٻاهر ڏسان ته سائين مان جنهن جهاز ۾ آيو هوس ان جو سامان ڪنهن به بيلٽ تي رول نه پئي ٿيو، هڪ لوڊر کان پڇيم ته، ”ويئر از لگيج بيلٽ آف چائنا ايئر ”او او سِڪس سِڪس“ چيائين ته هن جو بيلٽ ٽائيم اوور ٿي ويو آهي، اڃا جو پٺي ورائي ڏٺم ته منهنجا ٻه بيگ فرش تي رکيل هئا، جن کي هڪ سڪيورٽي واري بَلڪ ٿي ڪرايو، سو وڃي پنهنجي سامان ۾ هٿ وڌم، چيائين، ”آر يو شئر از دِس يوئرز؟“ چيومانس، ”يس، ڪين آءِ شو يو ٽيگز؟“ هن چيو، ”نو اٽس اوڪي، آءِ ٽرسٽ يو” پوءِ سامان ٽرالي ۾ چاڙهي اچي ٻاهر نڪتس، ڪيترائي پنهنجي پرين جي انتظار ۾ بيٺل هئا، عجيب رنگ نظر اچي رهيو، اڇي ۽ ڪاري رنگ جا ماڻهو ڪجھه عجيب لڳي رهيو هو ته مان هاڻي آمريڪا ۾ اچي ويو آهيان.

ڪراچيءَ کان بينڪاڪ (ٿائيلينڊ) جي لاءِ پهريون پرڏيهي سفر

گهر وارن کان موڪلائي مان، سلمان شيخ ۽ سڪندر بلوچ پنهنجا سامان گهليندا لائونج ۾ داخل ٿياسين ته ڪسٽم آفيسر اعجاز کوسي سامان جي چڪاس نه ڪئي، ان جو سبب اهو هو ته اسان سان سڪندر بلوچ ساڻ هو، جنهن سان هن جي اڳ ئي ڄاڻ سڃاڻ هئي، ۽ ٻيو ته ڪي ٽي جا ماڻهو پيا اچ وڃ ڪندا رهن ٿا. اتان فارغ ٿي اسان جو سامان هڪ اسڪينر مان ٽپايو ويو جنهن بعد اسان کي به هڪ اسڪينر مان گذرڻو پيو. پوءِ پنهنجو سامان ٻيهر ٽرالي تي رکي پنهنجي بيگن کي Seal ڪرايو سين. بعد ۾ ڪيٿي پيسفڪ جي ڪائونٽر جي لائين ۾ بيهي بورڊنگ ڪارڊ لاءِ انتظار ڪرڻ لڳاسين. اتفاق سان اهو شخص به سڪندر کان واقف هو ۽ هو ٻئي پاڻ ۾ ڪچهري به ڪندا رهيا ۽ اسان جي پاسپورٽ ۽ ٽڪيٽ تي ٺپا ۽ اسٽيڪر چمبڙائيندا رهيا. مون دريءَ واري سيٽ تي ويهڻ جي فرمائش ڪئي جيڪا بورڊنگ آفيسر پوري ڪئي ۽ مون کي دري واري سيٽ ملي. بورڊنگ آفيسر وٽ سامان کان آجا ٿي هٿ ڇنڊيندا اڳتي وڌياسين. لائونج ۾ اندر هڪ مٺائي جو دڪان هو جتان چانهه پيتي سين ۽ سڪندر ٿائيلينڊ جي دوستن لاءِ مٺائي پڻ ورتي. چانهه پي پوءِ لائونج ۾ انتظار ڪرڻ لڳاسين. ڏيهي ۽ پرڏيهي مسافر انتظار ۾ هئا آخرڪار اسان جي جهاز سي ايڪس 700 جو وارو آيو، اسان به اٿي لائين ۾ لڳاسين، هانگ ڪانگ جو جهاز هانگ ڪانگ وڃڻ لاءِ تيار هو. جيئن در اندر وياسين ته هڪ همراهه بورڊنگ ڪارڊ جي هڪ ٽڪر پاڻ وٽ رکيو، ٻيو اسان کي هٿ ۾ ڏنائين. ٽيوب مان هڪ وڪڙ ڪاٽي اچي جهاز جي در تي پڳاسين جتي هانگ ڪانگ جي جهاز ڪيٿي پيسفڪ جو عملو آڌر ڀاءُ ڪرڻ لاءِ بيٺل هو. ويلڪم ڪندا رهيا آخر اسان به پنهنجي ڪرسي ڳولهي لڌي، 58 c منهنجي دري واري سيٽ هئي، منهنجي ڀر ۾ سڪندر ۽ پويان سلمان شيخ ويٺا. اسان ٻن ڪرسين واري قطار ۾ هيون. چئن ڪرسين واري قطار وچ ۾ ٿئي جنهن ۾ ماڻهو صفا لوهه ٿيو وڃي، نه اٿي نه ئي واري پاسو وارائي سگهي. جهاز جي ڪرسي تي سامهو هڪ ٽي وي جي اسڪرين لڳل هئي جنهن تي مختلف انگريزي، چيني، فرينچ ڊراما، فلمون ۽ ڪارٽون ڏسي رهيا هئاسين، جنهن ۾ هڪ چينل جهاز جي معلومات جو پڻ هو جنهن ۾ جهاز جي اوچائي، گرميءَ جو پد ۽ نقشي جا منظر تبديل ٿي رهيا هئا جنهن مان اندازو لڳائي پيو سگهجي ته جهاز هن وقت نقشي جي ڪهڙي پوزيشن تي آهي، جيئن پوءَ تيئن جهاز بينڪاڪ جي ويجهو ٿيندو پئي ويو. جهاز جي اڏامڻ مهل واقعي لڳي رهيو هو ته ڪراچي روشنين جو شهر آهي، ڇو اسان رات جو اڏاميا هئاسين ۽ سڄو شهر روشن هو، ڪٿي ڪٿي اونده هئي، جو ممڪن آهي ته انهيءَ علائقي ۾ بجلي بند هجي. پندرهن منٽن کانپوءِ ٻاهر ڪجهه نه نظر نٿي آيو. صفا اوندهه هئي. پوءِ پاڻ ۾ ڪچهري ڪندا پئي آياسين يا وري ٽي وي جا پروگرام ڏسندا آياسين. ان کان اڳ هڪ هوسٽيس ٽي وي جو آوز ٻڍڻ لاءِ هيڊفون ڏيئي وئي. جهاز جي اڏام جي هڪ ڪلاڪ کانپوءِ جهاز جي ميزبان (ايئرهوسٽيس) پنهنجي ڪرت ۾ لڳي وئي، هڪ ٽرالي کڻي آئي ۽ واري واري سان مسافرن کي هڪ دٻو ڏنائي جنهن ۾ اٻرل چانور، دال ۽ مرغي جو ٻوڙ هو، سو مان ان سان گڏ هڪ ٽِن پيپيسي، نارنگيءَ جو رس ۽ هڪ گلاس پاڻي جو به ورتا مانس. جتي ٽي وي جي اسڪرين هئي اتي ئي هڪ فولڊنگ ٽيبل به هئي جنهن کي کولي ماني رکي کائڻ لڳس، پر جڳهه ايتري ته سوڙهي هئي جو ذري گهٽ نارنگي جو رس هارجي پيو پر بچاء ٿي ويو. بهرحال ماني کائي ڪجهه ماڻهو ته سمهي رهيا پر پاڻ کي ننڊ ئي ڪونه ٿي آئي. پوءِ هر هر بتي ٻاري ايئرهوسٽيس کي گهرائي ڪو نه ڪو ڪم پيا چوندا رهياسين. هوءَ به هر هر مسڪرائي اسان جي ڪڏهن پاڻي، ڪڏهن جوس، ڏيندي رهي. ان دوران مان باٿ روم ۾ ويس اتي به هڪ ڪئميرا لڳل هئي، پاڻي ته کوليم پر پوءِ اهو بند ئي ڪونه پئي ٿيو. اتي ئي پگهر پئي نڪتا ته الائي ڪهڙو غلط بٽڻ دٻجي ويو، سو هڪ ڪري ٻاهر اچي ايئرهوسٽيس کي وڃي ڏيکاريم ته مائي پاڻي بند ئي ڪونه ٿو ٿئي سو هن کلي ڏنو، ۽ چيائين ته اهو پاڻ ئي بند ٿي ويندو. آٽو ميٽڪ آهي. هو به سوچيندي هوندي ته ڪو ڄٽ سنڌي آهي، پر هن کي به ڪهڙي خبر ته هن سنڌي جهاز ئي پهريون دفعو ڏٺو آهي. بس سائين سفر جو سلسلو جاري رهيو، 37 هزار فٽن جي بلنديءَ اڏام ڪري رهيا هئاسين جڏهن ته جهاز کان ٻاهر ڪاٽو چاليهه يا ڪاٽو پنجيتاليهه گرمي جو پد هيٺ مٿي ٿيندو ٿي رهيو. تقريبن ساڍا چار ڪلاڪن کان پوءِ اسان جي دريءَ جا منظر صاف ٿيندا ويا پهريان ته رڳو ڪڪر ئي ڪڪر هئا پر جيئن جيئن سج جي روشني تيز ٿيندي ٿي وئي تيئن هيٺ سمنڊ جي نيراڻ نظر اچي رهي هئي. سمنڊ جون حدون ختم ٿيون ته بينڪاڪ شهر جو منظر ڏسڻ ۾ اچڻ شروع ٿيو. عمارتون گهٽ پر زرعي زمين وڌيڪ نظر اچي رهي هئي چورس چورس ٽڪرا جن ۾ پاڻي بيٺل هو، بعد ۾ سڪندر ٻڌايو ته ٿائيلينڊ ۾ چانور جو فصل سڀ کان وڌيڪ ٿيندو آهي، ان ڪري هتي اڪثر زمين ۾ چانور ئي ٿئي ٿو جنهن ڪري زمينن ۾ پاڻي بيٺل آهي.ايتري ۾ اسان ايئرهوسٽيس هڪ اميگريشن جي اداري جو ڪارڊ ڏنو، جنهن تي ذاتي معلومات فراهم ڪرڻي هئي مثال، پاسپورٽ نمبر، جهاز نمبر، ڪٿان کان ڪيڏاهن پيا وڃو، ايڊريس، فون نمبر وغيره وغيره. اسان کي ته خبر ئي ڪونه سو سڪندر جو ڀريل فاري کڻي نقل ڪيوسين. صبح جا ساڍا ست ٿيڻ وارا ٿيا ته اسان جي جهاز زمين کي کُر هڻي پاڻ کي بيهارڻ لاءِ زور ڏنو، جهاز جي لينڊنگ ايتري ته بهترين هئي جو خبر ئي ڪونه پئي ته جهاز ڦيٿا زمين کي لڳا هوندا ائين ٿي لڳو ڄڻ جهاز هوا ۾ هجي. آخرڪار جهاز جي ڪپتان اعلان ڪيو ته اسان هاڻ بينڪاڪ جي ايئرپورٽ جي لينڊنگ ڪريون ٿا اوهان پنهنجي بيلٽ ٻڌي ڇڏيو. جهاز لينڊنگ ڪئي، لڳي پيو رن وي ۾ کاڏا کٻا هئا جو جهاز جي جهيڪا پڻ لڳي رهيا هئا، آخري هڪ هنڌي جهاز کي بريڪ هنيائين سيٽ بيلٽ کولي اسان به پنهنجي ٽپڙ سهيڙيا وڃي جهاز جو در ورتو سي. جتي جهاز جو عملو بينڪاڪ ۾ لهندڙ مسافرن کان موڪلائي رهيو هو، هڪ ٻڌي کلي کيڪاري رهيو هو. اسان به ٽيوب پار ڪري مختلف رستن کان ٿيندا اچي اميگريشن ڪائونٽر تي پهتاسين، هڪ قطار ۾ ڪائونٽر ٺهيل هئا، جتي عورتون اميگريشن آفيسر وڌيڪ نظر اچي رهيو هيون، سو اسان به مختلف ڪائونٽرز تي وڃي بيٺاسين ته جيئن وقت گهٽ لڳي. سو انهن کي انگريزي ٺپ ڪونه پئي، الائي ڪيئن اميگريشن آفيسر ڀرتي ٿيون هونديون. نيٺ اسان پنهنجي سنڌي ڪونه ڇڏي هن ٿائي ۾ ٿي مٿي ماري ڪئي هڻي هنڌ ڪري اندر وڃڻ جو کڻي ٺپو هڻايومانس. پنهنجي شولڊر بيگ ڪلهي تي رکي ڏاڍو مور ٿي بينڪار جي حدن ۾ داخل ٿي ويس. ٿوري دير ۾ سڪندر به آجو ٿي ويو، پر سائين سلمان جا هڪڙا پگهر لهن پيا ته ٻيا چڙهن پيا نه کيس انگريزي اچي نه ٿائي سو همراه سوگهو لڳو پيو هو. چڱي دير کانپوءِ اميگريشن آفيسر مائي هن کي پنهنجي ڪنهن صاحب ڏانهن نيو پئي وئي اسان ٻنهي پئي تماشو ڏٺو. خبر ناهي مامر ڇاهي، جي هن جي معاملي ٿا دخل اندازي ڪريون ته متان پاڻ لوهه ٿي وڃون. هن آفيسر جڏهن هن کي ٽئين آفيسر ڏانهن وٺي وڃڻ جي ڪئي ته سڪندر کي چيم، ”يار ڏس ته سهي معاملو ڇاهي؟ ائين نه همراهه لوهه ٿي وڃي.“ سڪندر ان طرف وڃي پنهنجي تعارف ڪرايو ۽ ٿائي ڪام جو حوالو ڏئي ۽ پنهنجو ورڪ پرمٽ ڏيکاري همراهه کي گيدوڙي جي گگ مان آجو ڪرايو. موٽڻ بعد سلمان ٻڌايو ته هن کان جهاز ۾ مليل ڪارڊ ۾ ڪا انٽري غلط ٿي وئي هئي جنهن جي ڪري ٿي پڇا ڳاڇا ڪيائونس. جهاز ۾ اسان جي ڀر ۾ هڪ عورت پنهنجي چئن ٻارن سان گڏ بينڪاڪ وڃڻ لاءِ پڻ ويٺي هئي، جنهن کي پنهنجو مڙس ايئرپورٽ تي وٺڻ اچڻو هو. هن جي ٻارن به جهاز ۾ ايترو لُڙ ڪيو جو خبر پئي پئي ته هي پاڪستان ٻار ئي ٿي سگهن ٿا. هن مائيءَ جو به بينڪاڪ ڪونه ڏٺل هو سو، سڪندر هن جي واهر ڪندو پئي هليو. سائين ڏاڪڻ تان هيٺ لٿاسين. ڪيٿي پئسفڪ جهاز جي سامان جو رائونڊ بيلٽ چڪر ڪاٽي رهيو هو، پنهنجو پنهنجو سامان ڳولهي کڻي بيلٽ تان لاٿو سي، ٽرالي ۾ رکي گهلي کڻي ايئرپورٽ کان نڪرڻ لاءِ چڱي دير تائين گهمندا رهياسين. آخر ڪار ٻاهر نڪتاسين ته سامهون ايئرپورٽ جو روڊ نظر آيو. صفا ايئرپورٽ روڊ تي آهي. معنيٰ در ۾ اندر اچ ته ايئرپورٽ. اتان مان 41 ڊالرن جا 1820.4 ڀات ورتا. پوءِ سڪندر ڪي ايف سان تان ٽي برگر پڻ وٺي آيو. ٻاهر آياسين اها مائي به اسان گڏ ئي هئي جنهن کي ڪو به وٺڻ ڪونه آيو هو، هن جي منهن جو ته پنو ئي اڇو ٿي ويو سو سڪندر دلاسو ڏنس ۽ پڇا ڪيائينس ته تنهنجي مڙس کي ڪو فون نمبر آهي ته ڳالهايونس. سو هن جلد ئي بيگ کولي پنهنجي مڙس جو نمبر ڏنو، سڪندر ان سان تي ڳالهايو ۽ ٻڌايائينس ته اسان گيٽ نمبر ٽو تي آهيون اوهان به اتي ئي اچو سو تقريبن پندرهن منٽن کان پوءِ اهو همرا آيو ۽ ٻارن کي وٺي ويو. پوءِ اسان به هڪ ٽيڪسي تي چڙهي ويٺاسين پوءِ هن کي ٻڌايو سين ڪٿي وڃڻو آهي. هتي سڀ ٽيڪسيون هڪ نظام تحت هلن ٿيون جن ۾ وائرليس سان گڏ ان ٽيڪسي ڊرائيور جو ڪارڊ پڻ نظر اچي ٿو. ٽيڪسي ۾ جيڪا وائر ليس آهي ان ۾ بتيون لڳل آهن جڏهن اسان ويٺاسين ته هن بزي واري کڻي بتي ٻاري، جئين ٽيڪسي ڪنٽرول ڪندڙ اداري کي خبر پئجي سگهي ته هي ٽيڪسي هن وقت مسافرن سان ڀريل آهي. هتي جي ٽيڪسين تي ”ٽيڪسي ميٽر“ لکيل هوندو آهي سڀ ٽيڪسيون ائيرڪنڊيشنڊ آهن. سو سائين گرمي به ڏاڍي هئي سو ٽيسي مي ويٺاسين، سڪندر ٻڌايس ته اسان کي ”پَٿُم ٿاني“ جي علائقي ”ڊين ٿانگ“ وٺي هل. سائين ٽيڪسي وارو هلندو رهيو اسان سڪندر کان پڇا ڳاڇا ڪندا رهياسين. هر چوڪ ٿائيلنڊ جي بادشاهه ۽ راڻي جون تصويرون لڳل آهن. هتان جا ماڻهو بادشاهه کي خدا کان به پهريون سمجهن ٿا. ٻاهرين کي ته بادشاهه جي نالي وٺڻ جي به اجازت ڪونهي. نيٺ ڪلاڪ ڏيڍ جي ڊرائيو کانپوءِ گهر شروع ٿيا جيئن ڪا ڪالوني هجي، اتي هڪ گهر جي ٻاهران اچي ٽيڪسي بيٺي. سامان لاهي گهر ۾ رکياسين. پوءِ اتي ويٺل اعجاز لطيف پنهور ۽ نعمان سان ملاقات ٿي. هڪ ڇوڪرو ستل هو، جيڪو بعد ۾ خبر پئي ته شريف کوسو آهي. اهو سڄو ڏينهن واندڪائي ۾ گذريو ڪجهه ڊيوٽين تي ويا، رات جو ڪجهه ڊيوٽين تان موٽيا انهن سان به ملاقات ٿي اڪثر سان ته شناسائي هئي پر ڪجهه نوان هئا انهن سان به ملياسين. شام جو اسان کي نعمان پاڻ سان وٺي ويو جتي سيام بينڪ ۾ هن ٽريولرز چيڪ ڪي ٽي اين جي اڪائونٽ ۾ جمع ڪرايا. پوءِ گهر اچي شاور ڪري ڪجهه دير سمهي رهياسين. رات جو اسان کي اعجاز پاڻ سان آفيس ”ٿائي ڪام“ وٺي آيو. جتي به اسان جي سڪيورٽي وارن سان دعا سلام ٿي ۽ اسان کي ڪمپيوٽر پرنٽيڊ ڪارڊ (اسٽيڪر) ڏنو ويو، جيڪو مون ڪلاڪ کن هڻڻ بعد لاهي بيگ ۾ رکي ڇڏيو. اسان ڪم ڏسندا رهياسين ته هتي ڪم جو فارميٽ ڪهڙو آهي سو آبزرو ڪندا رهيا سين. ٻئي ڏينهن کان اسان کي به ڊيوٽي ڪرڻي هئي سو مون رات جو اچڻ جو فيصلو ڪيو، ۽ سلمان کي صبح جي اچڻ لاءِ چيم هو راضي ٿي ويو.

احمد فراز
پھر تیرے نہ آنے کی خبر شام میں آئی
زہراب کی تلخی سی مرے جام میں آئی
اے کاش نہ پورا ہو کوئی بھی مرا ارماں
یہ اور تمنا، دل ناکام میں آئی
کیا کیا نہ غزل اس کی جدائی میں کہی ہے
بربادئ جاں بھی تو کسی کام میں آئی
کب تم غم دوراں مجھے فتراک میں رکھتا
آخر کو تو دنیا بھی مرے دام میں آئی
کل شام کہ تھا شیخ حرم، صاحب محفل
صہبا کی پری جامئہ احرام میں آئی
ہر چند فراز ایک فقیر سر رہ ہوں
پر مملکت حرف مرے نام میں آئی

احمد فراز
شہر محبت، ہجر کا موسم، عہد وفا اور میں
تُو تو اس بستی سے خوش خوش چلا گیا، اور میں؟
تو جو نہ ہو تو جیسے سب کو چپ لگ جاتی ہے
آپس میں کیا باتیں کرتے رات، دیا اور میں
سیر چمن عادت تھی پہلے، اب مجبور ہے
تیری تلاش میں چل پڑتے ہیں باد صبا اور میں
جس کو دیکھو تیری ہوا میں پاگل پھرتا ہے
ورنہ ہم مشرب تو نہیں تھے خلق خدا اور میں
ایک تو وہ ہمراز مرا ہے، پھر تیرا مداح
بس تیرا ہی ذکر کیا کرتے ہیں ضیاء اور میں
ایک زمانے بعد فراز یہ شعر کہے میں نے
اک مدت سے ملے نہیں ہیں یار مرا اور میں

احمد فراز
وہ جو آجاتے تھے آنکھوں میں ستارے لے کر
جانے کس دیس گئے خواب ہمارے لے کر
چھاؤں میں بیٹھنے والے ہی تو سب سے پہلے
پیڑ گرتاہے تو آجاتے ہیں آرے لے کر
وہ جو آسودہ ساحل ہیں انہیں کیا معلوم
اب کے موج آئی تو پلٹے گی کنارے لے کر
ایسا لگتا ہے کہ ہر موسم ہجراں میں بہار
ہونٹ رکھ دیتی شاخوں پہ تمہارے لے کر
شہر والوں کو کہاں یاد ہے و خواب فروش
پھرتا رہتا تھا جو گلیوں میں غبارے لے کر
نقد جاں صرف ہوا کلفت ہستی میں فراز
اب جو زندہ ہیں تو ک‍چھ سانس ادھارے لے کر

احمد فراز
یہ جو سرگشتہ سے پھرے ہیں کتابوں والے
ان سے مت مل کہ انہیں روگ ہیں خوابوں والے
اب مہ و سال کی مہلت نہیں ملنے والی
آچکے اب تو شب و روز عذابوں والے
اب تو سب دشنہ و خنجر کی زباں بولتے ہیں
اب کہاں لوگ محبت کے نصابوں والے
جو دلوں پر ہی کبھی نقب زنی کرتے تھے
اب گھروں تک چلے آئے وہ نقابوں والے
زندہ رہنے کی تمنا ہو تو ہو جاتے ہیں
فاختاؤں کے بھی کردار عقابوں والے
نہ مرے زخم کھلے ہں نہ ترا رنگ حنا
اب کے موسم ہی نہیں آئے گلابوں والے

یوں تو لگتا ہے کہ قسمت کا سکندر ہے فراز
مگر انداز ہیں سب خانہ خرابوں والے

فيض احمد فيض
وہ بتوں نے ڈالے ہیں وسوسے، کہ دلوں سے خوف خدا گیا
وہ پڑی ہیں روز قیامتیں کہ خیال روز جزا گیا
جو نفس تھا خارگو بنا، جو اٹھے تو ہاتھ لہو ہوئے
وہ نشاط آہ سحر گئی وہ وقار دست دُعا گیا
جس ادا سے یار تھے آشنا وہ مزاج باد صبا گئی
جو طلب پہ عہد وفا کیا تو وہ آبروئے وفا گئی
سر عام جب ہوئے مدعی تو ثواب صدق و صفا گیا
ابھی بادبان کو تہہ رکھو ابھی مضطرب ہے رخ ہوا
کسی راستے میں ہے منتظر وہ سکوں جو آکے چلا گیا

فیض احمد فیض
لازم ہے کہ ہم بھی دیکھیں گے
وہ دن کے جس کا وعدہ ہے
جو لوح ازل میں لکھا ہے
جب ظلم و ستم کے کوہ گراں
روئی کی طرح اُڑ جائیں گے
ہم محکوموں کے پاؤں تلے
جب دھرتی دھڑ دھڑ دھڑکے گی
اور اہل حکم کے سر اوپر
جب بجلی کڑ کڑ کڑکے گی
جب ارض خدا کے کعبے سے
سب بت اٹھوائے جائیں گے
جب اہل صفا مردود حرم
مسند پہ بٹھائے جائیں گے
سب تاج اچھالے جائیں گے
سب تخت گرائے جائیں گے
بس نام رہے گا اللہ کا
جو منظر بھی ہے ناظر بھی
اور راج کرے گی خلق خدا
جو میں بھی ہوں اور تم بھی ہو

اا


دفد

ساغر صدیقی
آج روٹھے ہوئے ساجن کو بہت یاد کیا
اپنے اجڑے ہوئے گلشن کو بہت یاد کیا
جب کبھی گردش تقدیر نے گھیرا ہے ہمیں
گیسوئے یار کی الجھن کو بہت یاد کیا
شمع کی جوت پہ جلتے ہوئے پروانوں نے
اک ترے شعلئہ دامن کو بہت یاد کیا
جس کی ماتھے پہ نئی صبح کا جھومر ہوگا
ہم نے اس وقت کی دلہن کو بہت یاد کیا
آج ٹوٹے ہوئے سپنوں کی بہت یاد آئی
آج بیتے ہوئے ساون کو بہت یاد کیا
ہم سر طور بھی مایوس تجلی ہی رہے
اس در یار کی چلمن کو بہت یاد کیا
مطمئن ہو ہی گئے دام و قفس میں ساغر
ہم اسیروں نے نشیمن کو بہت یاد کیا
 
دستور یہاں بھی گونگے ہیں فرمان یہاں بھی اندھے ہیں
اے دوست خدا کا نام نہ لے ایمان یہاں بھی اندھے ہیں
تقدیر کے کالے کمبل میں عظمت کے فسانے لپٹے ہیں
مضمون یہاں بھی بہرے ہیں عنوان یہاں بھی اندھے ہیں
زردار توقع رکھتا ہے نادار کی گاڑھی محنت پر
مزدور یہاں بھی دیوانے ذیشان یہاں بھی اندھے ہیں
کچھ لوگ بھروسہ کرتے ہیں تسبیح کے چلتے دانوں پر
بے چین یہاں یزداں کا جنوں انسان یہاں بھی اندھے ہیں
بے نام جفا کے راہوں پر کچھ خاک سی اُڑتی دیکھی ہے
حیران ہیں دلوں کے آئینے نادان یہاں بھی اندھے ہیں

ہے دُعا یاد مگر حرف دعا یاد نہیں
میرے نغمات کو انداز نوا یاد نہیں
ہم نے جن کے لئے راہوں میں بچھایا تھا لہو
ہم سے کہتے ہیں عہد وفا یاد نہیں
زندگی جبر مسلسل کی طرح کاٹی ہے
جانے کس جُرم کی پائی ہے سزا یاد نہیں
میں نے پلکوں سے در یار پہ دستک دی ہے
میں وہ سائل ہوں جسے کوئی صدا یاد نہیں
کیسے بھر آئیں سر شام کسی کی آنکھیں
کیسے تھرائی چراغوں کی ضیا یاد نہیں
صرف دھندلاتے ستارے کی چمک دیکھی ہے
کب ہوا کون ہوا مجھ سے جدا یاد نہیں
آؤ اک سجدہ کریں عالم مدہوشی میں
لوگ کہتے ہیں کہ ساغر کو خدا یاد نہیں

محبت کے مزاروں تک چلیں گے
ذرا پی لیں ستاروں تک چلیں گے
سنا ہے یہ بھی رسم عاشقی ہے
ہم اپنے غمگساروں تک چلیں گے
چلو تم بھی سفر اچھا رہے گا
ذرا اجڑے دیاروں تک چلیں گے
جواں زلفوں کے پرچم کھول دیجے
مہکتے لالہ زاروں تک چلیں گے
جنوں کی وادیوں سے پھول چُن کر
وفا کے راہگزاروں تک چلیں گے
چلو ساغر کے نغمے ساتھ لے کر
چھلکتے جوئباروں تک چلیں گے

موج در موج کناروں کو سزا ملتی ہے
کوئی ڈوبے تو سہاروں کو سزا ملتی ہے
میکدے سے جو نکلتا ہے کوئی بے نشہ
چشم ساقی کے اشاروں کو سزا ملتی ہے
آب کی زلف پریشاں کا تصور توبہ
نگہت و نور کے دھاروں کو سزا ملتی ہے
جب وہ دانتوں میں دباتے ہیں گلابی آنچل
کتنے پُر کیف نظاروں کو سزا ملتی ہے
میرے پیمانے میں ڈھل جاتا ہے پھولوں کا ثبات
میرے ساغر میں بہاروں کو سزا ملتی ہے

تیرے دامن کی ہوا مانگتے ہیں
ہم بھی جینے کی دعا مانگتے ہیں
مطربو! کوئی اچھوتا نغمہ
ساز آہنگ و صدا مانگتے ہیں
صحن کعبہ کے پجاری مچلے
آستینوں میں خدا مانگتے ہیں
ماہ و انجم کی جھروکے اکثر
کسی کے عارض کی دُعا مانگتے ہیں
پھر پتنگوں میں خدائی جاگی
شعلئہ حشر نما مانگتے ہیں
بندہ پرور! کوئی خیرات نہیں
ہم وفاؤں کا صلہ مانگتے ہیں
مے کدہ ہو کہ کلیسا ساغر
ساری دنیا کا بھلا مانگتے ہیں

وصی شاہ
کاش میں تیرے حسین ہاتھ کا کنگن ہوتا
تو بڑے پیار سے چاؤ سے بڑے مان کے ساتھ
اپنی نازک سی کلائی میں چڑہاتی مجھ کو
اور بے تابی سے فرقت کے خزاں لمحوں میں
تو کسی سوچ میں ڈوبی جی گھماتی مجھ کو
میں تیرے ہاتھ کی خوشبو سے مہک سا جاتا
جب کبھی موڈ میں آکر مجھے چوما کرتی
تیرے ہونٹوں کی میں حدت سے دہک سا جاتا
رات کو جب بھی تو نیندوں کے سفر پر جاتی
مرمریں ہاتھ کا اک تکیہ بنایا کرتی
میں تیرے کان سے لگ کر کئی باتیں کرتا
تیری زلفوں کو تیرے گالوں کو چوما کرتا
جب بھی تو بند قبا کھولنے لگتی جاناں
اپنی آنکھوں کو تیرے حُسن سے خیرہ کرتا
مجھ کو بے تاب سا رکھتا ہے تیری چاہت کا نشہ
میں تیرے روح کے گُلشن میں مہکتا رہتا
میں تیرے جسم کے آنگن میں کھنکتا رہتا
کچھ نہیں تو یہ ہی بے نام سا بندھن ہوتا
کاش میں تیرے حسین ہاتھ کا کنگن ہوتا

عمران طیب
جب سینہ غم سے بوجھل ہو اور یاد کسی آتی ہو
تب کمرے میں بند ہوجانا اور چپکے چپکے رولینا
جب آنکھیں بھاری ہوجائیں اور یاد میں میری بھر آئیں
پھر خود کو دھوکا مت دینا اور چپکے چپکے رولینا
جب پلکیں قَرب سے موندی ہوں سب سمجھیں تم سوتی ہو
تب چہرے پہ تکیہ رکھ لینا اور چپکے چپکے رولینا
یہ دنیا ظالم دنیا ہے یہ بات بہت پھلائے گی
تم سب کے سامنے چپ رہنا اور چپکے چپکے رولینا
جب بارش چہرا دھو ڈالے اور اشک بھی بوندیں لگتے ہوں
و لمحہ ہرگز مت کھونا اور چپکے چپکے رولینا

میرے دل کی راکھ کُرد مت اسے مسکرا کے ہوا نہ دے
یہ چراغ پھر بھی چراغ ہے کہیں تیرا ہاتھ جلا نہ دے
نئے دور کے نئے خواب ہیں نئے موسموں کے گلاب ہیں
یہ محبتوں کے چراغ ہیں انہیں نفرتوں کی ہوا نہ دے
ذرا دیکھ چاند کی پتیوں نے بکھر بکھر کے تمام شب
تیرا نام لکھا ہے ریت پر کوئی لہر آکر مٹا نہ دے
میں اداسیاں نہ سجا سکوں ان جسم و جان کی مزار پر
نہ دیئے جلیں میری آنکھ میں مجھے اتنی سخت سزا نہ دے
میرے ساتھ چلنے کے شوق میں بڑی دھوپ اٹھائے گا
تیرا ناک نقشہ ہے موم کا کہیں غم کا آگ گھُلا نہ دے
میں غزل کی شبنمی آنکھ سے یہ غزل کے پھول چنا کروں
میری سلطنت میرا فن ہے مجھے تاج و تخت خدا نہ دے

اا

  
”ٻڌاءِ ڄامشورا....“ - ايوب کوسو
ڏني ڪالهه هتان جي گلابن
ٻڌي تو صدا ڪا اها ڄامشورا؟
ڇڻيا تنهنجي محبوب رستن جا راهي
ڪئي تن جي تو ڪا پڇا ڄامشورا!
هي ٽهڪن جي ڦلڙين جا ناهن فسانا
هي دردن جي دوزخ جون آهن ڪٿائون
هي ناهن چپن کي چڪن جون ڪهاڻيون
هي آهن اکين جون دکيل ڪربلائون
هي پيرن اگھاڙن جي زخمن جا قصا
هي لاٿل پڳن جي اڀاڳي حقيقت
هي سٿرن جا ساڙيل اگھاڙا حصا
هي خاموش راتين جي ساڳي حقيقت
ڪا مدفون يادن جي خوشبو ڪنواري
اڃا وار ڇوڙي پکين کي سڏي ٿي
ڀنل عاشقيءَ جي نگاهن جي هُر کُر
سڄو روح ٻوڙي ڪَتين کي تڪي ٿي
اڃا ڪي لڄارين اکين جا وڃايل
ٻڌي تنهنجي نالي کي ڇرڪي پون ٿا
ٻريل جن جي جسمن جا معصوم نقشا
اڃا عشق سانڍي ستارا چمن ٿا
جڏهن ڀي بهارن ڪيا ويس ڳاڙها
تڏهن تنهنجو جوڀن اکين ۾ تريو آ
کلي تنهنجي خوشبو کنيا پير آهن
تپي تنهنجي يادن جو سورج ٻريو آ
اهو سچ تون ڀي ٻُڌي ڇڏ!  ٻُڌي ڇڏ!
سوين خواب توتي کُٽا ڄامشورا!
جڏهن تو ۾ مهڪي حجابن جي موسم
ڪيو ياد تو ڇا ٻڌاءِ ڄامشورا...!
ٻڌاءِ ڄامشورا...   ٻڌاءِ ڄامشورا...

غزل - شيخ فرازي
سيج وني ۽ سڏڪا ڪمرو
سارو ڳوڙها ڳوڙها ڪمرو
ڪنهن جو گهر آ پاڻيءَ ٻوڙيو
پيو ٻڌائي نالا ڪمرو
تون ترسينءَ نه، وڇوڙو ٿي ويو
منهنجو سجيل جانان ڪمرو
تنهنجي ڌار ٿيڻ سان ٿي ويو
دل جو ٽڪرا ٽڪرا ڪمرو
شام ويس جيئن گهر فرازي
سوال ڪري پيو ڏاڍا ڪمرو

تنهنجو ضمير ٻيو آ، منهنجو ضمير ٻيو - ”امتياز عادل سومرو“
تون پاپ کي او پاپي! ڪيڏو ٿو پڌائين
۽ پيار کي هزار ٿو پرزا ڪري ورهائين
تون لالچي لٽيرو لاهور ٿو وسائين
مان سن کي ٿو قومي قبلو مڃان سدائين
          تنهنجو الڳ عقيدو منهنجو به پير ٻيو آ
          تنهنجو ضمير ٻيو منهنجو ضمير ٻيو آ
هي ظلم آ سراسر بيدادگي نسوري
ڪنهن جي حصي جو پاڻي ڪنهن کان جي کسجي زوري
مؤجن جي مند ٿي مهراڻ ۾ ٿئي چوري
او عالمي ادارا! ڀل ساک ڏيو سدوري
          هڪڙو ڪچو آ شاهد ٻيلو مشير ٻيو آ
          تنهنجو ضمير ٻيو آ منهنجو ضمير ٻيو آ
تو سنڌ ٿي کپائي گهر گھاٽ تي ڏئي هوڪو
مون قوم ٿي بچائي شاهد ملير مورو
سنڌ سونهن سان سچو مان تنهنجو ڌرم ئي ڌوڪو
منهنجو ته ڏوهه ناهي تنهنجو به ناهي ڇو جو
          تنهنجو خمير ٻيو آ منهنجو خمير ٻيو آ
          تنهنجو ضمير ٻيو آ منهنجو ضمير ٻيو آ
تو آبرو امن جا بيهي ڪڍيا جنازا
مان پاڻ ٿو ڏسان پيو پنهنجي اکين سان لاشا
ڪنهن ڀيڻ جي ڳلن تان ڳوڙها اگهيئي نه تازا
مظلوم مائرن جا بيهي ڏٺي تماشا!
          تو ٿڃ ناهي پيتي، پيتو ڪو کير ٻيو آ
          تنهنجو ضمير ٻيو آ منهنجو ضمير ٻيو آ
هٿَ هٿَ ۾ ڏئي چيو مون تو هٿڪڙيون لڳايون
ديدن سان ڳالهه ڪئي مون تو ٿي ڏَسيون دوناليون
ڳل تي نه چپ ڀلي رک ٽانڊا نه وڃ وڇايون
منهنجو ته ڪوششون ڄڻ عادل ويون اجايون
          زلفن جو مون گهريو تو آندو زنجير ٻيو آ
          تنهنجو ضمير ٻيو آ منهنجو ضمير ٻيو آ

”ڪاري“ - امتياز عادل سومرو
          باهه ٿو فردوس ۾ ٻاري ڇڏين!
          سونهن ٿو ڪاري ڪري ماري ڇڏين!
پيار جا پاپي ائين پسٽل کڻي
گام تان گھوري ٻه ٽي گوليون هڻي
جھنگ جي قانون ڪاري جا ڌڻي
          ڇو گلابي جسم ٿو ٺاري ڇڏين!
          سونهن ٿو ڪاري ڪري ماري ڇڏين!
وحشتن جا ڏيهه ۾ ڏئي واڪ تون
۽ ارادا خود کڻي ناپاڪ تون
پيار جي پرزا ڪري پوشاڪ تون
          نينهن کي ننگو ٿو بيهاري ڇڏين!
          سونهن ٿو ڪاري ڪري ماري ڇڏين!
شاهديون مهراڻ جون ڇوليون ڀري
جي ڏين توتي ته منهنجي دل ٺري
عشق جي الزام ۾ قابو ڪري
          تون سنڌؤ ۾ لاش ٿو تاري ڇڏين!
          سونهن ٿو ڪاري ڪري ماري ڇڏين!
نفرتون بندوق ۾ پيو ٿو ڀرين
سونهن سڪ تي روز ٿو حملا ڪرين
شل ٻڏي پنهنجي پگهر ۾ تون مرين
          خون سان ڇو ٿو خوشيون ڌئاري ڇڏين!
          سونهن ٿو ڪاري ڪري ماري ڇڏين!
تو محبت جي نه سمجهي ماجرا
دل جي دنيا کان صفا ڄڻ اوپرا
او اڙي! آدم جا ارڏا ڇوڪرا
          تون حوا کي رت ٿو رئاري ڇڏين!
          سونهن ٿو ڪاري ڪري ماري ڇڏين!
شڪ جا شيطان سڀ سمنهندا وري
سونهن سڪ آزاد ٿي گهمندا وري
ڪي ته ڪنهن جا هٿ وٺي چمندا وري
          حوصلا ”عادل“ متان هاري ڇڏين!
          سونهن ٿو ڪاري ڪري ماري ڇڏين!

غزل - فراخ جانوري
وري خوشين کي وڃائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
نئون ڪو درد پرائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
هڻان ٿو نينهن جو منصور تو جيان نعرو
دنيا کي سچ سُڻائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
سڄڻ اسان کي ڏکايو گهڻو آ هاڻي ڪجهه
پرينءَ کي مان به ستائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
ملي وڃي ٿي هر شيء چون ٿا لوچڻ سان
حياتي پنهنجي رلائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
سکن ۾ ساڻ گهڻا هن کلان ٿو سڀ ٿا کلن
اکين مان نير وهائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
خدا پرست سڀئي آزمائڻا آهن
صدا سرن لڳائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
پتنگ پيار جا هتي ڪيئي سڏائن ٿا
وفا جو ديپ جلائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟
مليو نه چين ڪو حسين نظارن مان
اوهان جو چهرو چتائي ڏسان ته ڇا ٿو ٿئي؟

غزل - ”گل بهار باغائي“
عشق ۾ ٿي چري سياڻي وئي
ڏس ته ڪنهن جي کري نياڻي وئي
هن کي بي رُخي جڏهن مون سان
جنگ لڳي ۽ ٻَري مياڻي وئي
هونءَ ڪينجهڙ گهڻيون مهاڻيون هيون
ڄام! نوري وڻي نماڻي وئي
لڙڪ نيڻن منجهان ٿيا ٽم ٽم
ياد ايندي وري مٺياڻي وئي
ڪا نه ڪا نوڪري ملي هن کي
ڊگري محنت ڳري ٿي پاڻي وئي
جھور ويشيا چيو ندامت مان
ٿي ختم اڄ ڀري جواني وئي

اڄ پڻ اکڙين سڄڻ پنهنجا ساريا 

***

کاش میں تیرے حسین ہاتھ کا کنگن ہوتا
تو بڑے پیار سے، چاؤ سے بڑے مان کے ساتھ
اپنی نازک سی کلائی میں چڑہاتی مجھ کو
اور بے تابی سے فرقت کے خزاں لمحوں میں
تو کسی سوچ میں ڈوبی جو گہماتی مجھ کو
میں تیرے ہاتھ کی خوشبو سے مہک سا جاتا
جب کبھی موڈ میں آکر مجھے چوما کرتی
تیرے ہونٹوں کی میں حدت سے دہک سا جاتا
رات کو جب بھی تو نیندوں کے سفر پر جاتی
مرمریں ہاتھ کا اک تکیہ بنایا کرتی
میں تیرے کان سے لگ کر کئی باتیں کرتا
تیری زلفوں کو تیرے گالوں کو چوما کرتا
جب بھی تو بند قبا کھولنے لگتی جاناں
اپنی آنکھوں کو تیرے حسن سے خیرہ کرتا
مجھ کو بے تاب سا رکھتا ہے تیری چاہت کا نشہ
میں تیرے روح کے گلشن میں مہکتا رہتا
میں تیرے جسم کے آنگن میں کھنکتا رہتا
کچھ نہیں تو یہی بے نام سا بندھن ہوتا
کاش میں تیرے حسین ہاتھ کا کنگن ہوتا - "وصی شاہ"

***

اب ٹوٹ گریں گی زنجیریں اب زندانوں کی خیر نہیں،
اب تخت گرائے جائیں گا اب تاج اچھالے جائیں گے - "فیض"

***